Бала тілін дамыту және логопед кеңесі
Баланың дұрыс әрі анық сөйлеуі — оның логикалық ойлауы мен мектепке табысты бейімделуінің кепілі. Төменде балабақшамыздың логопед-маманы ұсынған жас нормалары, артикуляциялық жаттығулар кешені және ата-аналарға арналған кеңестер жинақталған.
Жас ерекшелігіне қарай сөйлеу нормалары
Әр жас кезеңінде баланың сөздік қоры мен дыбыстарды игеру деңгейі
Қарапайым 2-3 сөзден тұратын сөйлемдер құрайды («Мама, су бер»). А, О, У, И, П, Б, М, Т, Д, Н дыбыстарын дұрыс айтады.
- •Өз атын және жақындарын атайды
- •Қарапайым өтініштерді түсініп, орындайды
- •Заттардың түсі мен пішінін сөзбен белгілей бастайды
Күрделірек сөйлемдер құрайды, сұрақтар қояды («Неге?», «Қайда?»). Ы, І, Г, К, Х, В, Ф дыбыстары анықтала бастайды.
- •4-5 сөзден тұратын сөйлемдер құрастырады
- •Көрген-білгенін, қысқа ертегілерді әңгімелеп бере алады
- •Көптік жалғаулар мен септіктерді дұрыс қолданады
С, З, Ц, Ш, Ж, Ч, Щ ысқырық және ызың дыбыстар қалыптасады. Дыбыстарды ажырату (фонематикалық есту) қабілеті артады.
- •Сурет бойынша байланыстырып әңгіме құрайды
- •Қарама-қарсы мағыналы сөздерді (антонимдер) біледі
- •Дыбыстарды шатастырмай анық айтуға талпынады
Л, Р үнді дыбыстарын айту дағдысы қалыптасады. Мектепке дайындық кезінде дыбыстық талдау жасап, дыбыстың сөздің басында, ортасында немесе соңында тұрғанын анықтайды.
- •Барлық ана тілі дыбыстарын таза әрі анық айтады
- •Өз ойын еркін, көркемдеп, жүйелі жеткізеді
- •Өлеңдер мен тақпақтарды жатқа, мәнерлеп оқиды
Артикуляциялық гимнастика кешені
Күніне 5-7 минут үйде баламен бірге айна алдында орындаңыз
«Тәтті тосап»
Гимнастика
Ауызды сәл ашып, жалпақ тілмен жоғарғы ерінді жоғарыдан төмен қарай жалаймыз (5-6 рет).
«Сағат тілі»
Гимнастика
Езуді тартып, тіл ұшын кезек-кезек ауыздың оң және сол бұрышына тигіземіз («тық-тық», 10 рет).
«Ат шауып келеді»
Гимнастика
Ауызды кең ашып, тілді таңдайға жапсырып «тақ-тұқ» еткізіп аттың тұяғындай тықылдатамыз (10-15 рет).
«Тіс тазалау»
Гимнастика
Ауызды ашып, тіл ұшымен жоғарғы және төменгі тістердің ішкі жағын оңға-солға сырғытып «тазалаймыз».
«Кесе» (Чашечка)
Гимнастика
Ауызды ашып, жалпақ тілді шығарып, шеттерін жоғары көтеріп «кесе» пішінінде 5 секунд ұстап тұрамыз.
«Түтікше» (Трубочка)
Гимнастика
Тістерді жақындатып, ерінді алға қарай түтікше етіп созып, «У-У-У» деп ұзақ үрлейміз (5 секунд).
Қол моторикасы мен тіл байланысы
Ғылыми тұрғыда бас миының сөйлеу орталығы мен қол саусақтарының қозғалысын басқаратын аймағы қатар орналасқан. Сондықтан қолдың ұсақ моторикасын дамыту арқылы баланың сөйлеуін жеделдетеміз:
Дыбыстарды бекітуге арналған тақпақтар
Баламен бірге күніне 2-3 рет қайталап, әр дыбыстың анық айтылуын қадағалаңыз:
Қар-қар-қар, жауып тұрған ақ қар. Ра-ра-ра, айналаға қара. Ар-ар-ар, бізде әдемі бақ бар.
Ла-ла-ла, далада ойнар бала. Ал-ал-ал, қолыңа допты ал. Лу-лу-лу, біздің бала сұлу.
Ша-ша-ша, ұшты ала қарлығаш. Са-са-са, сайрап тұрған сары шымшық. Шу-шу-шу, аспандағы аққу.
Жа-жа-жа, жасыл жайлау қандай ғажап! За-за-за, ауамыз таза. Жу-жу-жу, көлде жүзген аққу.
Қашан логопед маманына жүгіну қажет?
Төмендегі белгілер байқалса, дер кезінде маман көмегіне жүгінген жөн:
Тек дыбыстар немесе ым-ишарамен түсіндірсе, сөйлем құрамаса.
Ысқырық (С, З) немесе сонорлы (Р, Л) дыбыстарды мүлдем айтпаса не басқа дыбыспен алмастырса.
Сөздің немесе буынның басында кідіріп, дыбыстарды қайталап созса.
Тек ата-анасы ғана түсініп, айналасындағы өзге адамдар сөзін ұқпаса.
Артикуляциялық бұлшықет тонусының төмендігі немесе жоғарылығы.
Тілдік кедергіге байланысты тұйықталып, қатарластарымен ойнамаса.
Жеке кеңеске жазылу
Балаңыздың тілінің дамуына қатысты жеке сұрақтарыңыз болса, балабақшамыздың логопедіне жазылып, толық тексеруден өте аласыз.

