2026 жылғы 25 қыркүйек – Қазақстан Республикасындағы Жалпыұлттық аза тұту күні
«№12 Қарлығаш»Мемлекеттік балабақшасы
Бұл бөлім бойынша ақпарат жаңартылу үстінде. Жақында толықтырылады.
Мамандар кеңесі пункті

Бала тілін дамыту және логопед кеңесі

Баланың дұрыс әрі анық сөйлеуі — оның логикалық ойлауы мен мектепке табысты бейімделуінің кепілі. Төменде балабақшамыздың логопед-маманы ұсынған жас нормалары, артикуляциялық жаттығулар кешені және ата-аналарға арналған кеңестер жинақталған.

Дыбыстарды қою және түзету
Артикуляциялық гимнастика
Ата-аналарға жеке кеңес
Сөйлеу сатылары

Жас ерекшелігіне қарай сөйлеу нормалары

Әр жас кезеңінде баланың сөздік қоры мен дыбыстарды игеру деңгейі

2 — 3 жас200 — 300 сөз

Қарапайым 2-3 сөзден тұратын сөйлемдер құрайды («Мама, су бер»). А, О, У, И, П, Б, М, Т, Д, Н дыбыстарын дұрыс айтады.

Негізгі көрсеткіштер:
  • •Өз атын және жақындарын атайды
  • •Қарапайым өтініштерді түсініп, орындайды
  • •Заттардың түсі мен пішінін сөзбен белгілей бастайды
3 — 4 жас800 — 1000 сөз

Күрделірек сөйлемдер құрайды, сұрақтар қояды («Неге?», «Қайда?»). Ы, І, Г, К, Х, В, Ф дыбыстары анықтала бастайды.

Негізгі көрсеткіштер:
  • •4-5 сөзден тұратын сөйлемдер құрастырады
  • •Көрген-білгенін, қысқа ертегілерді әңгімелеп бере алады
  • •Көптік жалғаулар мен септіктерді дұрыс қолданады
4 — 5 жас1500 — 2000 сөз

С, З, Ц, Ш, Ж, Ч, Щ ысқырық және ызың дыбыстар қалыптасады. Дыбыстарды ажырату (фонематикалық есту) қабілеті артады.

Негізгі көрсеткіштер:
  • •Сурет бойынша байланыстырып әңгіме құрайды
  • •Қарама-қарсы мағыналы сөздерді (антонимдер) біледі
  • •Дыбыстарды шатастырмай анық айтуға талпынады
5 — 6 жас2500 — 3500+ сөз

Л, Р үнді дыбыстарын айту дағдысы қалыптасады. Мектепке дайындық кезінде дыбыстық талдау жасап, дыбыстың сөздің басында, ортасында немесе соңында тұрғанын анықтайды.

Негізгі көрсеткіштер:
  • •Барлық ана тілі дыбыстарын таза әрі анық айтады
  • •Өз ойын еркін, көркемдеп, жүйелі жеткізеді
  • •Өлеңдер мен тақпақтарды жатқа, мәнерлеп оқиды
Тілге арналған жаттығулар

Артикуляциялық гимнастика кешені

Күніне 5-7 минут үйде баламен бірге айна алдында орындаңыз

1

«Тәтті тосап»

Гимнастика

Мақсаты: Тілдің жалпақ пішінін және жоғарғы ерінді жалау қимылын жетілдіру

Ауызды сәл ашып, жалпақ тілмен жоғарғы ерінді жоғарыдан төмен қарай жалаймыз (5-6 рет).

2

«Сағат тілі»

Гимнастика

Мақсаты: Тіл бұлшықеттерінің оңға-солға жылжымалылығын дамыту

Езуді тартып, тіл ұшын кезек-кезек ауыздың оң және сол бұрышына тигіземіз («тық-тық», 10 рет).

3

«Ат шауып келеді»

Гимнастика

Мақсаты: Тіл үзбесін созу, тілді таңдайға жабыстырып шапалақтау

Ауызды кең ашып, тілді таңдайға жапсырып «тақ-тұқ» еткізіп аттың тұяғындай тықылдатамыз (10-15 рет).

4

«Тіс тазалау»

Гимнастика

Мақсаты: Тіл ұшының төменгі және жоғарғы тістер артына еркін тиюі

Ауызды ашып, тіл ұшымен жоғарғы және төменгі тістердің ішкі жағын оңға-солға сырғытып «тазалаймыз».

5

«Кесе» (Чашечка)

Гимнастика

Мақсаты: Тілдің шеттерін көтеріп, кесе пішінін жасау (Ш, Ж, Р дыбыстарына дайындық)

Ауызды ашып, жалпақ тілді шығарып, шеттерін жоғары көтеріп «кесе» пішінінде 5 секунд ұстап тұрамыз.

6

«Түтікше» (Трубочка)

Гимнастика

Мақсаты: Ерін бұлшықеттерін алға созу, дұрыс ауа ағынын қалыптастыру

Тістерді жақындатып, ерінді алға қарай түтікше етіп созып, «У-У-У» деп ұзақ үрлейміз (5 секунд).

Ұсақ моторика

Қол моторикасы мен тіл байланысы

Ғылыми тұрғыда бас миының сөйлеу орталығы мен қол саусақтарының қозғалысын басқаратын аймағы қатар орналасқан. Сондықтан қолдың ұсақ моторикасын дамыту арқылы баланың сөйлеуін жеделдетеміз:

Ермексаз және құммен жұмыс
Саусақ бұлшықеттерін қатайтады, шыдамдылық пен қиялды дамытады.
Моншақ тізу және түйме қадау
Көз бен қолдың үйлесімділігін (координация) жетілдіреді.
Саусақ санамақтары мен ойындары
«Қуырмаш», «Бас бармақ» тақпақтары арқылы сөйлеу ырғағын қалыптастыру.
Тіл ұстарту

Дыбыстарды бекітуге арналған тақпақтар

Баламен бірге күніне 2-3 рет қайталап, әр дыбыстың анық айтылуын қадағалаңыз:

«Р» дыбысыСонорлы дыбыс

Қар-қар-қар, жауып тұрған ақ қар. Ра-ра-ра, айналаға қара. Ар-ар-ар, бізде әдемі бақ бар.

«Л» дыбысыТіл алды дыбысы

Ла-ла-ла, далада ойнар бала. Ал-ал-ал, қолыңа допты ал. Лу-лу-лу, біздің бала сұлу.

«Ш — С» дыбыстарыЫсқырық-ызың

Ша-ша-ша, ұшты ала қарлығаш. Са-са-са, сайрап тұрған сары шымшық. Шу-шу-шу, аспандағы аққу.

«Ж — З» дыбыстарыҰяң дыбыстар

Жа-жа-жа, жасыл жайлау қандай ғажап! За-за-за, ауамыз таза. Жу-жу-жу, көлде жүзген аққу.

Ата-аналар назарына

Қашан логопед маманына жүгіну қажет?

Төмендегі белгілер байқалса, дер кезінде маман көмегіне жүгінген жөн:

3 жаста сөйлемесе немесе сөздігі аз болса

Тек дыбыстар немесе ым-ишарамен түсіндірсе, сөйлем құрамаса.

4-5 жаста дыбыстарды шатастырса

Ысқырық (С, З) немесе сонорлы (Р, Л) дыбыстарды мүлдем айтпаса не басқа дыбыспен алмастырса.

Сөйлеу кезінде тұтықса (кекештенсе)

Сөздің немесе буынның басында кідіріп, дыбыстарды қайталап созса.

Тілі «түсініксіз» (ботқа тәрізді) болса

Тек ата-анасы ғана түсініп, айналасындағы өзге адамдар сөзін ұқпаса.

Ауыз арқылы тыныс алып, сілекей ақса

Артикуляциялық бұлшықет тонусының төмендігі немесе жоғарылығы.

Сұрақтарға жауап беруден қашқақтаса

Тілдік кедергіге байланысты тұйықталып, қатарластарымен ойнамаса.

Логопед кабинеті

Жеке кеңеске жазылу

Балаңыздың тілінің дамуына қатысты жеке сұрақтарыңыз болса, балабақшамыздың логопедіне жазылып, толық тексеруден өте аласыз.

Қабылдау күндері: Сейсенбі, Бейсенбі (15:00 – 17:30)